– रमेश कृष्णराव लांजेवार (स्वतंत्र पत्रकार, नागपूर)
आदिमाया शक्ती ही मांगल्य, चैतन्य आणि ऊर्जेचे प्रतीक आहे. घटस्थापनेपासून तर दसऱ्यापर्यंत संपूर्ण भारतात नवरात्रोत्सवाचा मोठा उत्साह पाहायला मिळतो. देवी भागवत पुराणानुसार या पृथ्वीतलावर १०८ शक्तिपीठे असल्याचे सांगितले जाते, तर कालिका पुराणात २६, शिवचरित्रात ५१ आणि दुर्गा सप्तशतीत ५२ शक्तिपीठांचा उल्लेख आहे. यापैकी साधारणतः ५२ शक्तिपीठांना जास्त महत्त्व दिले जाते. यातील ‘साडेतीन शक्तिपीठे’ आपल्या महाराष्ट्रात असणे हे महाराष्ट्राचे अहोभाग्य आहे.
महाराष्ट्राची साडेतीन शक्तिपीठे
१. श्री महालक्ष्मी (अंबाबाई, कोल्हापूर): हे पहिले पूर्ण शक्तिपीठ असून येथे साक्षात आदिशक्तीचे वास्तव्य आहे.
२. श्री रेणुकामाता (माहूरगड, नांदेड): हे देवीचे दुसरे पूर्ण शक्तिपीठ आहे. येथे रेणुकादेवीसह दत्तात्रय आणि परशुराम यांची प्राचीन मंदिरे आहेत.
३. श्री तुळजाभवानी (तुळजापूर, धाराशिव): महाराष्ट्राची कुलस्वामिनी आणि स्वराज्य संस्थापक छत्रपती शिवाजी महाराज यांचे आराध्य दैवत असलेले हे तिसरे पूर्ण शक्तिपीठ आहे.
४. श्री सप्तशृंगी देवी (वणी, नाशिक): हे अर्धे शक्तिपीठ मानले जाते. महाकाली, महालक्ष्मी व महासरस्वतीचे ओंकार रूप असलेल्या या देवीने महिषासुराचा वध केल्यानंतर येथे वास्तव्य केले होते.
२. श्री रेणुकामाता (माहूरगड, नांदेड): हे देवीचे दुसरे पूर्ण शक्तिपीठ आहे. येथे रेणुकादेवीसह दत्तात्रय आणि परशुराम यांची प्राचीन मंदिरे आहेत.
३. श्री तुळजाभवानी (तुळजापूर, धाराशिव): महाराष्ट्राची कुलस्वामिनी आणि स्वराज्य संस्थापक छत्रपती शिवाजी महाराज यांचे आराध्य दैवत असलेले हे तिसरे पूर्ण शक्तिपीठ आहे.
४. श्री सप्तशृंगी देवी (वणी, नाशिक): हे अर्धे शक्तिपीठ मानले जाते. महाकाली, महालक्ष्मी व महासरस्वतीचे ओंकार रूप असलेल्या या देवीने महिषासुराचा वध केल्यानंतर येथे वास्तव्य केले होते.
विजयादशमी आणि निसर्गाचे बदलते रूप
नवरात्रीच्या ९ दिवसांच्या आराधनेनंतर ‘विजयादशमी’ म्हणजेच दसरा साजरा केला जातो, जो असुरी शक्तीवर सत्याच्या विजयाचे प्रतीक आहे. या काळात निसर्गात गुलाबी थंडीची चाहूल लागते. मात्र, यंदा कोरड्या दुष्काळाच्या सावटामुळे हवामानात मोठे बदल जाणवत आहेत. वाढते प्रदूषण, जंगलतोड आणि ‘अल निनो’च्या प्रभावामुळे आज अनेक पशुपक्षी नामशेष होण्याच्या मार्गावर आहेत.
निसर्ग रक्षणासाठी देवीला साकडे आणि वृक्षलागवडीची गरज
या नवरात्रोत्सवात केवळ फोटो काढण्यापुरते वृक्षारोपण न करता, संपूर्ण ९ दिवस युद्धपातळीवर वृक्षलागवडीची मोहीम राबवली पाहिजे. यात दुर्गा मंडळे, शाळा, महाविद्यालये आणि सामाजिक संस्थांनी एकत्र येणे काळाची गरज आहे. ऑक्सिजनची कमी होणारी मात्रा आणि दुष्काळाचे संकट दूर करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर झाडे लावणे आवश्यक आहे. देवी म्हणजेच संपूर्ण ब्रह्मांड आहे; त्यामुळे वृक्षांच्या पानात, फुलात आणि फळातच आपल्याला देवीचे खरे दर्शन घडेल. या नवरात्रीत ‘वृक्षांविना ही सृष्टी नाही’ हा विचार जपत सर्वांनी वृक्षारोपणाचा इतिहास घडवावा. हे माते, या कोरड्या दुष्काळापासून सर्वांना सावरण्याची शक्ती प्रदान कर आणि सर्वत्र सुख-शांती नांदू दे, हीच तुझ्या चरणी प्रार्थना!
सर्वमंगलमांगल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके। शरण्ये त्र्यंबके गौरी नारायणी नमोऽस्तु ते॥














































































