|
TEAM LEADER- Shekhar- Dhongade- POSITIVEWATCH
वाचन वेळ: ४ मिनिटे
भारताला हजारो वर्षांची दैदीप्यमान धार्मिक आणि सनातनी सांस्कृतिक परंपरा लाभली आहे. आपले सण-उत्सव हे केवळ केवळ वरवरच्या आनंदाचे साधन नसून, ते आपल्या जगण्याचा, आचारांचा आणि संस्कारांचा मुख्य पाया आहेत. अश्विन महिन्यातील नवरात्रोत्सव हा याच आदिशक्तीच्या उपासनेचा, आंतरिक चैतन्याचा आणि मांगल्याचा उत्सव.
आजच्या आधुनिक आणि गतिमान जगात वावरताना आपण तंत्रज्ञान, जागतिकीकरण आणि प्रगतीचा स्वीकार केला आहे, जो काळाची गरज आहे. मात्र, ही आधुनिकता अनुभवताना आपल्या उत्सवांचे मूळ आत्मिक सौंदर्य, म्हणजेच ‘श्रद्धा, विश्वास आणि भक्ती’ कुठेही हरवू नये, यासाठी आपण सर्वांनी एक ‘पॉझिटिव्ह वॉच’ (सकारात्मक दृष्टिकोन) ठेवण्याची आज गरज निर्माण झाली आहे.
उत्सवांचे बदलते स्वरूप आणि आपले कर्तव्य
आजकाल काही ठिकाणी उत्सवांना निव्वळ ‘इव्हेंट’चे स्वरूप आलेले दिसते. कर्णकर्कश डॉल्बीचा आवाज, गाड्यांचे सायलेन्सर काढून रस्त्यांवर केली जाणारी हुल्लडबाजी, नको त्या घोषणा किंवा संगीताच्या नावाखाली होणारे स्वैर वर्तन यामुळे उत्सवातील मूळ पावित्र्य काहीसे झाकोळले जाते. जेव्हा आपण फक्त स्पर्धा, चढाओढ किंवा सोशल मीडियावरील ‘दिखावा’ म्हणून सणांकडे बघतो, तेव्हा त्यातील मुख्य गाभा असणारी शांतता आणि प्रार्थना मागे पडते.
तरुणाईचे रात्रभर जागणे किंवा गरब्यामध्ये उत्साहाने सामील होणे हा त्यांच्या ऊर्जेचा भाग नक्कीच आहे. पण हा उत्साह जेव्हा हुल्लडबाजीत बदलतो, तेव्हा तो आपल्या समृद्ध संस्कृतीला शोभणारा ठरत नाही. म्हणूनच, समाजावर केवळ टीका करत बसण्यापेक्षा आपण स्वतःपासून बदलाची सकारात्मक सुरुवात कशी करू शकतो, यावर विचार करणे गरजेचे आहे.
आधुनिकतेच्या दुनियेत परंपरा कशी जपावी? नक्की वाचा….वाचकांसाठी स्पेशल- भाग २ – रांगड सौंदर्य शाहुवाडीचं! निसर्ग सौंदर्याचा देखणा साज निनाई परळे धरण
सण साजरा करताना आधुनिकता असावी, पण संस्कृतीला गालबोट लागणार नाही यासाठी काही सकारात्मक उपाय अत्यंत महत्त्वाचे ठरतील:
१. सुश्राव्य संगीताचे पुनरुज्जीवन (नाद हवा, आवाज नव्हे)
डीजे किंवा डॉल्बीच्या कर्णकर्कश आवाजामुळे वृद्ध, आजारी व्यक्ती आणि लहान मुलांना नाहक त्रास होतो. याऐवजी आपण आपल्या पारंपारिक वाद्यांचा, सुंदर गोंधळाचा, गरब्याच्या मूळ भक्तीगीतांचा आणि देवीच्या आरत्यांचा आग्रह धरू शकतो. आपल्या शास्त्रीय आणि लोकसंगीतामध्ये मनाला शांत करण्याचे आणि भक्तीभाव जागृत करण्याचे अफाट सामर्थ्य आहे.
२. ‘उत्साह’ आणि ‘शिस्त’ यांची सांगड
सण साजरा करण्याचा अधिकार प्रत्येकाला आहे, पण तो साजरा करताना समाजजीवनाला अडथळा येणार नाही याचे भान म्हणजेच खरी संस्कृती. तरुणांनी हुल्लडबाजी करण्यापेक्षा उत्सवामध्ये शिस्तबद्ध स्वयंसेवक म्हणून जबाबदारी घ्यावी. मिरवणुकीत अश्लील नृत्याऐवजी पारंपारिक लोकनृत्य किंवा लेझीम, लाठीफेक यांसारख्या मर्दानी खेळांचे सादरीकरण करून आपल्या पराक्रमी परंपरेचे दर्शन घडवावे.
३. सामाजिक बांधिलकीतून देवीची खरी पूजा
उत्सव मंडळांनी केवळ लाखो-करोडो रुपयांच्या रोषणाईची किंवा बक्षिसांची चढाओढ करण्यापेक्षा, तो पैसा समाजातील गरजू घटकांसाठी वापरावा. गरीब विद्यार्थ्यांचे शिक्षण, आरोग्य शिबिरे, पर्यावरण पूरक उपक्रम किंवा अनाथालयांना मदत करून आपण आदिशक्तीच्या रूपातील मानवाची खरी सेवा करू शकतो. हाच सणांचा खरा सामाजिक उद्देश आहे.
४. नव्या पिढीकडे वारसा सोपवणे
आपल्या घरातील लहान मुलांना नवरात्रीच्या नऊ रूपांमागील कथा, सनातनी संस्कृतीचा इतिहास आणि या सणांमागचे शास्त्रीय महत्त्व सकारात्मकतेने समजावून सांगितले पाहिजे. जेव्हा त्यांना या परंपरेमागचे विज्ञान आणि अध्यात्म समजेल, तेव्हा ते स्वतःहून याचे पावित्र्य राखतील.
‘उत्साह’ आणि ‘शिस्त’ यांची सांगड
सण साजरा करण्याचा अधिकार प्रत्येकाला आहे, पण तो साजरा करताना समाजजीवनाला अडथळा येणार नाही याचे भान म्हणजेच खरी संस्कृती. तरुणांनी हुल्लडबाजी करण्यापेक्षा उत्सवामध्ये शिस्तबद्ध स्वयंसेवक म्हणून जबाबदारी घ्यावी. मिरवणुकीत पारंपारिक लोकनृत्य किंवा लेझीम, लाठीफेक यांसारख्या मर्दानी खेळांचे सादरीकरण करून आपल्या पराक्रमी परंपरेचे दर्शन घडवावे.
पारंपरिक आस्थेची जपणूक आणि एकजुटीची गरज
आज अनेक धार्मिक मंडळे, मंदिरे आणि हिंदू संस्कृतीचे पाईक आपली लोकसंस्कृती व सणांचे मूळ धार्मिक स्वरूप जतन करण्याचा मनापासून प्रयत्न करत आहेत. मात्र, केवळ काही घटकांचे प्रयत्न आजच्या काळात पुरेसे नाहीत; त्यासाठी संपूर्ण समाजाच्या सामूहिक इच्छाशक्तीची आणि अढळ श्रद्धेची जोड मिळणे गरजेचे आहे. आजही नवरात्रीत पहाटेच्या प्रसन्न वातावरणात मंदिरात होणारे पूजा-पठण, अनवाणी चालणारे लाखो भाविक, पहाटेची शिस्तबद्ध दौड आणि हातात भक्तीची ज्योत घेऊन मैलोन्मैल धावणारे असंख्य समर्पित कार्यकर्ते यांच्यामुळेच आपली ही पवित्र परंपरा टिकून आहे. आता तर सातासमुद्रापार परदेशातही आपले सण-उत्सव तितक्याच थाटात साजरे होऊ लागले आहेत, हे नव्याने सांगायला नको. म्हणूनच, समाजात ‘पारंपरिक’ आणि ‘आधुनिक’ असे दोन तट न पाडता, आपण सर्वांनी एकत्र येऊन, एकजुटीने आपल्या सनातनी धार्मिक परंपरांचे रक्षण करणे ही आज काळाची गरज बनली आहे.
सकारात्मक निष्कर्ष — मागील भाग वाचण्यासाठी या लिंकला क्लिक करा- आदिमाये, जनतेचं भलं कर! (भाग १) : राजकीय गदारोळात समाजकारणाचा ‘घट’ जपायचा कुणी?
आधुनिकता वाईट नाही, पण ती आपल्या मूळ सनातनी संस्कृतीला विसरायला लावणारी नसावी. आज गरज आहे ती आपली प्राचीन परंपरा आणि आधुनिक जीवनशैली यांच्यात एक सुवर्णसंगम साधण्याची.
चला, या नवरात्रीत ‘पॉझिटिव्ह वॉच’च्या माध्यमातून एक नवा संकल्प करूया—हुल्लडबाजीला नाकारूया, भक्तीला स्वीकारूया आणि आपल्या महान संस्कृतीचा सुवास पुढच्या पिढीपर्यंत अभिमानाने पोहोचवूया!
तुमचे काय मत आहे? आधुनिक जगात संस्कृती जपण्यासाठी आणखी काय पावले उचलली पाहिजेत? आम्हाला खाली Comment करून नक्की सांगा आणि हा लेख तुमच्या मित्र-परिवारासोबत Share करायला विसरू नका!
(Tags: #Navratri2026 #IndianCulture #PositiveWatch #MarathiBlog #SanatanDharma #FestivalOfIndia)
|
आधुनिकतेच्या जगात सनातनी संस्कृतीचे जतन: (भाग ३) ‘भक्ती आणि शिस्तीचा’ सुवर्णसंगम
पाँझिटीव्ह वाँचचे सभासद व्हा. शासन मित्र, पाेलीस मित्र, पत्रकार मित्र बना.
