विशेष संपादकीय | POSITIVE WATCH 24
कोल्हापूर : नवरात्रीत मंदिरातील देवीचा भव्य शृंगार, सोन्या-चांदीचे अलंकार आणि भक्तीचा जागर सर्वत्र पाहायला मिळतो. करवीर निवासिनी श्री अंबाबाईच्या चरणी लाखो भाविक नतमस्तक होतात. मात्र, याच भक्तीच्या वातावरणात एक प्रश्न प्रत्येकाने स्वतःला विचारायला हवा—मंदिरातील देवीचा सन्मान करणारा समाज आपल्या घरातील जिवंत देवीचा किती आदर करतो?
मालिकेच्या पहिल्या भागांत महाराष्ट्राच्या राजकीय आणि सामाजिक वास्तवाचा वेध घेत, समाजातील संकुचित विचारसरणीवर भाष्य केले. आज नवरात्रीच्या तिसऱ्या माळेच्या निमित्ताने मंदिरातील आदिशक्तीपासून घरातील स्त्रीशक्तीपर्यंतचा प्रवास समजून घेण्याची वेळ आली आहे. कारण देवी केवळ मंदिराच्या गाभाऱ्यात किंवा पाषाणाच्या मूर्तीत नाही; ती आईच्या ममतेत, पत्नीच्या सहकार्यामध्ये, बहिणीच्या प्रेमात, मुलीच्या स्वप्नांत आणि कष्टकरी महिलेच्या घामातही आहे. स्त्रीचा खरा सन्मान हाच आदिशक्तीच्या उपासनेचा खरा अर्थ आहे.
घराघरात राबणारी ‘जिवंत देवी’!
आपल्या रोजच्या धावपळीच्या आयुष्यात डोकावून पाहिले, तर प्रत्येक घरात एक स्त्री कुटुंबासाठी अहोरात्र कष्ट करताना दिसते. तिचे काम अनेकदा गृहीत धरले जाते; पण तिच्या योगदानाशिवाय कुटुंबाचा संसार सुरळीत चालणे कठीण असते.
अन्नपूर्णेचे रूप : पहाटे सर्वांच्या आधी उठून कुटुंबासाठी स्वयंपाक करणारी, घरातील प्रत्येकाच्या गरजा जपणारी आई किंवा गृहिणी म्हणजे अन्नपूर्णेच्या रूपातील मायेचा अनुभव.
गृहलक्ष्मी आणि सरस्वती : घराचे अर्थकारण सांभाळणारी, मुलांवर संस्कार करणारी, त्यांच्या शिक्षणासाठी धडपडणारी आणि संकटात कुटुंबाला आधार देणारी स्त्री घराची खरी ताकद असते.
दुर्गा आणि काली : कुटुंबावर संकट आले, अन्याय झाला किंवा मुलांच्या भविष्याचा प्रश्न उभा राहिला, तर धैर्याने परिस्थितीचा सामना करणारी स्त्री दुर्गेच्या शक्तीची आठवण करून देते.
ही स्त्री कधी पहाटे दारात सडा-रांगोळी घालणारी आपली आई असते, कधी कुटुंबाला आर्थिक हातभार लावणारी कॉर्पोरेट क्षेत्रातील अधिकारी असते, तर कधी दुसऱ्यांच्या घरात काम करून आपल्या कुटुंबाचा उदरनिर्वाह करणारी कष्टकरी महिला असते.
तिचे काम वेगळे असू शकते, तिची आर्थिक परिस्थिती वेगळी असू शकते; पण तिच्या श्रमाचा आणि सन्मानाचा अधिकार समान आहे.
शृंगार दागिन्यांचा की सन्मानाचा?
मंदिरातील देवीला हजारो रुपयांचे दागिने, महागडे वस्त्र आणि नैवेद्य अर्पण करताना भक्तांच्या मनात श्रद्धा असते. ही श्रद्धा महत्त्वाचीच आहे. पण त्याच वेळी आपल्या घरात दिवसभर राबणाऱ्या स्त्रीच्या कष्टांची दखल आपण घेतो का?
तिच्या कामाचे कौतुक करणारे दोन शब्द आपण बोलतो का? तिच्या थकव्याची जाणीव ठेवतो का? घरातील निर्णय घेताना तिचे मत विचारात घेतो का? तिच्या स्वप्नांना, शिक्षणाला आणि आर्थिक स्वावलंबनाला प्रोत्साहन देतो का?
कार्यालयात पुरुषांच्या खांद्याला खांदा लावून काम करणाऱ्या महिलेला तिच्या कर्तृत्वानुसार सन्मान मिळतो का? घरकाम आणि नोकरी या दोन्ही जबाबदाऱ्या सांभाळणाऱ्या स्त्रीच्या श्रमांची विभागणी करण्याची तयारी आपण दाखवतो का?
हे प्रश्न केवळ महिलांपुरते मर्यादित नाहीत; ते संपूर्ण समाजाच्या मानसिकतेशी संबंधित आहेत.
देवीची पूजा जरूर करा; पण जिवंत स्त्रीचा अपमान करून भक्तीचा अर्थ हरवू देऊ नका!
स्त्रीचा सर्वांत मोठा शृंगार म्हणजे तिच्या कपड्यांतील किंवा दागिन्यांतील वैभव नव्हे, तर तिला मिळणारा सन्मान, सुरक्षितता, समान संधी आणि स्वाभिमानाने जगण्याचे स्वातंत्र्य होय.
स्त्रीसन्मानाची सुरुवात घरातूनच!
स्त्रीसक्षमीकरणासाठी कायदे, सरकारी योजना आणि जनजागृती मोहिमा आवश्यक आहेत. मात्र, समाजाची मानसिकता बदलल्याशिवाय या प्रयत्नांना अपेक्षित यश मिळणार नाही.
स्त्रीचे मत ऐकणे, तिच्या निर्णयाचा आदर करणे, घरकामाची जबाबदारी वाटून घेणे, मुलगा आणि मुलगी यांच्यात भेदभाव न करणे, महिलांच्या सुरक्षिततेबाबत जागरूक राहणे आणि अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवणे—या छोट्या वाटणाऱ्या कृतींतूनच मोठा सामाजिक बदल घडू शकतो.
महिलांना केवळ संरक्षणाची गरज असलेली व्यक्ती म्हणून न पाहता, स्वतंत्र विचारांची, निर्णयक्षमता असलेली आणि समाजाच्या प्रगतीत महत्त्वाचे योगदान देणारी व्यक्ती म्हणून स्वीकारणे गरजेचे आहे.
जोपर्यंत घरातील स्त्रीच्या श्रमांचा, विचारांचा आणि अस्तित्वाचा आदर होत नाही, तोपर्यंत नवरात्रीच्या उपवासाला आणि पूजेला अपेक्षित सामाजिक अर्थ प्राप्त होणार नाही.
करवीर निवासिनीच्या चरणी प्रार्थना!
नवरात्रीच्या या तिसऱ्या माळेला करवीर निवासिनी श्री अंबाबाईच्या चरणी एकच साकडे घालूया—
“हे जगदंबे, आमच्या समाजातील प्रत्येकाला विवेक आणि सद्बुद्धी दे. मंदिरातील तुझ्या मूर्तीचा सन्मान करताना घरात वावरणाऱ्या प्रत्येक स्त्रीचाही आदर करण्याची शिकवण दे. कष्ट करणाऱ्या गृहिणीला, नोकरदार महिलेला आणि प्रत्येक कष्टकरी भगिनीला तिच्या हक्काचा सन्मान मिळू दे. स्त्रीकडे पाहण्याची संकुचित मानसिकता दूर होऊ दे. प्रत्येक महिलेला सुरक्षित, स्वावलंबी आणि स्वाभिमानी आयुष्य जगण्याचे बळ मिळू दे. अन्यायाविरुद्ध उभे राहण्याचे धैर्य आणि माणुसकी जपण्याची बुद्धी आम्हा सर्वांना दे.
हे आदिमाये… जनतेचं भलं कर!”
विचार करण्याचा प्रश्न : मंदिरातील देवीचा जयघोष करताना आपल्या घरातील स्त्रीच्या कष्टांचा आणि स्वप्नांचा आवाजही आपण ऐकतो का?
— टीम पॉझिटिव्ह वॉच २४ (POSITIVE WATCH 24)
आपल्या प्रतिक्रिया आणि विचार कमेंटमध्ये नक्की शेअर करा.
